Human Body Systems Summary
The main systems of the human body at a glance — what each organ does, the heart and blood, enzymes, breathing, nerves, hormones and the kidneys — with a quick check at the end.
1The body systems at a glanceប្រព័ន្ធរាងកាយក្នុងមួយភ្លែត
Cells make tissues, tissues make organs, and organs work together in systems. The systems also depend on each other — the blood carries what the lungs and gut take in to every cell.
កោសិកាបង្កើតជាលិកា ជាលិកាបង្កើតសរីរាង្គ ហើយសរីរាង្គធ្វើការជាមួយគ្នាក្នុងប្រព័ន្ធ។ ប្រព័ន្ធទាំងនេះក៏ពឹងផ្អែកលើគ្នាដែរ — ឈាមដឹកអ្វីដែលសួត និងពោះវៀនស្រូបយក ទៅគ្រប់កោសិកា។
| Systemប្រព័ន្ធ | Main organsសរីរាង្គសំខាន់ | Main jobមុខងារសំខាន់ |
|---|---|---|
| Digestive ប្រព័ន្ធរំលាយអាហារ | Mouth, stomach, small and large intestine, liver, pancreasមាត់ ក្រពះ ពោះវៀនតូច ពោះវៀនធំ ថ្លើម លំពែង | Breaks food into small molecules and absorbs themបំបែកអាហារជាម៉ូលេគុលតូចៗ ហើយស្រូបយក |
| Circulatory ប្រព័ន្ធឈាមរត់ | Heart, blood vessels, bloodបេះដូង សរសៃឈាម ឈាម | Carries oxygen, food, hormones and waste around the bodyដឹកអុកស៊ីសែន អាហារ អ័រម៉ូន និងកាកសំណល់ជុំវិញរាងកាយ |
| Respiratory ប្រព័ន្ធដង្ហើម | Nose, trachea, bronchi, lungs, diaphragmច្រមុះ បំពង់ខ្យល់ ទងសួត សួត ភ្នាសទ្រូង | Takes in oxygen and removes carbon dioxideស្រូបអុកស៊ីសែន និងបញ្ចេញកាបូនឌីអុកស៊ីត |
| Nervous ប្រព័ន្ធប្រសាទ | Brain, spinal cord, nerves, sense organsខួរក្បាល ខួរឆ្អឹងខ្នង សរសៃប្រសាទ សរីរាង្គញាណ | Detects changes and controls fast responsesចាប់ការផ្លាស់ប្ដូរ និងគ្រប់គ្រងប្រតិកម្មរហ័ស |
| Endocrine ប្រព័ន្ធក្រពេញ | Glands: pituitary, thyroid, pancreas, adrenal, ovaries, testesក្រពេញ៖ ភីទុយអ៊ីទែរ ទីរ៉ូអ៊ីត លំពែង ក្រពេញលើតម្រងនោម អូវែ ពងស្វាស | Controls slower changes with hormones in the bloodគ្រប់គ្រងការផ្លាស់ប្ដូរយឺតៗ ដោយអ័រម៉ូនក្នុងឈាម |
| Excretory ប្រព័ន្ធបញ្ចេញចោល | Kidneys, ureters, bladder, urethra (also lungs, skin)តម្រងនោម បំពង់បង្ហូរនោម ប្លោកនោម បង្ហួរនោម (ព្រមទាំងសួត ស្បែក) | Removes waste made by the body, such as ureaបញ្ចេញកាកសំណល់ដែលរាងកាយបង្កើត ដូចជាអ៊ុយរេ |
| Skeletal ប្រព័ន្ធឆ្អឹង | 206 bones, joints, cartilageឆ្អឹង ២០៦ សន្លាក់ ឆ្អឹងខ្ចី | Support, protection, movement, makes blood cellsទ្រទ្រង់ ការពារ ចលនា បង្កើតកោសិកាឈាម |
| Muscular ប្រព័ន្ធសាច់ដុំ | Skeletal, smooth and cardiac muscleសាច់ដុំគ្រោងឆ្អឹង សាច់ដុំរលោង សាច់ដុំបេះដូង | Contracts to move bones and organsរួញដើម្បីធ្វើចលនាឆ្អឹង និងសរីរាង្គ |
| Reproductive ប្រព័ន្ធបន្តពូជ | Ovaries, uterus; testesអូវែ ស្បូន ពងស្វាស | Makes gametes and produces offspringបង្កើតហ្គាមែត និងបង្កើតកូន |
| Immune ប្រព័ន្ធការពាររាងកាយ | White blood cells, lymph nodes, skinកោសិកាឈាមស កូនកណ្ដុរ ស្បែក | Defends the body against pathogensការពាររាងកាយពីភ្នាក់ងារបង្កជំងឺ |
2Digestive systemប្រព័ន្ធរំលាយអាហារ
Digestion breaks large, insoluble food molecules into small, soluble ones that can be absorbed into the blood.
ការរំលាយអាហារបំបែកម៉ូលេគុលអាហារធំ មិនរលាយ ទៅជាម៉ូលេគុលតូច រលាយ ដែលអាចស្រូបចូលឈាមបាន។
| Partផ្នែក | What happensអ្វីកើតឡើង |
|---|---|
| Mouthមាត់ | Teeth chew (mechanical digestion); saliva contains amylase, which starts digesting starch.ធ្មេញទំពារ (ការរំលាយមេកានិច) ទឹកមាត់មានអាមីឡាស ដែលចាប់ផ្ដើមរំលាយម្សៅ។ |
| Oesophagusបំពង់អាហារ | Muscles squeeze food down to the stomach (peristalsis).សាច់ដុំច្របាច់អាហារចុះទៅក្រពះ (ចលនាពេរីស្តាល់ទីក)។ |
| Stomachក្រពះ | Churns food; hydrochloric acid kills bacteria; protease (pepsin) starts digesting protein.កូរអាហារ អាស៊ីតក្លរីឌ្រិចសម្លាប់បាក់តេរី ប្រូតេអាស (ប៉ិបស៊ីន) ចាប់ផ្ដើមរំលាយប្រូតេអ៊ីន។ |
| Liver and gall bladderថ្លើម និងថង់ទឹកប្រមាត់ | The liver makes bile, stored in the gall bladder; bile neutralises acid and emulsifies fats.ថ្លើមបង្កើតទឹកប្រមាត់ ដែលរក្សាទុកក្នុងថង់ទឹកប្រមាត់ ទឹកប្រមាត់បន្សាបអាស៊ីត និងបំបែកខ្លាញ់ជាដំណក់តូចៗ។ |
| Pancreasលំពែង | Releases amylase, protease and lipase into the small intestine.បញ្ចេញអាមីឡាស ប្រូតេអាស និងលីប៉ាស ចូលពោះវៀនតូច។ |
| Small intestineពោះវៀនតូច | Digestion finishes; villi give a huge surface area to absorb food into the blood.ការរំលាយបញ្ចប់ វីលីផ្ដល់ផ្ទៃធំសម្បើម ដើម្បីស្រូបអាហារចូលឈាម។ |
| Large intestineពោះវៀនធំ | Absorbs water; what is left becomes faeces.ស្រូបទឹក អ្វីដែលនៅសល់ក្លាយជាលាមក។ |
Enzymesអង់ស៊ីម
| Enzymeអង់ស៊ីម | Made inបង្កើតនៅ | Breaks downបំបែក | Intoទៅជា |
|---|---|---|---|
| Amylase អាមីឡាស | Salivary glands, pancreasក្រពេញទឹកមាត់ លំពែង | Starchម្សៅ | Sugars (maltose → glucose)ស្ករ (ម៉ាល់តូស → គ្លុយកូស) |
| Protease ប្រូតេអាស | Stomach, pancreasក្រពះ លំពែង | Proteinsប្រូតេអ៊ីន | Amino acidsអាស៊ីតអាមីណេ |
| Lipase លីប៉ាស | Pancreasលំពែង | Fats (lipids)ខ្លាញ់ (លីពីត) | Fatty acids and glycerolអាស៊ីតខ្លាញ់ និងគ្លីសេរ៉ុល |
Enzymes are proteins that speed up reactions. Each works best at its own temperature (about 37 °C in the body) and pH; too much heat changes their shape (denatures them) and they stop working.
អង់ស៊ីមជាប្រូតេអ៊ីនដែលបង្កើនល្បឿនប្រតិកម្ម។ នីមួយៗដំណើរការល្អបំផុតនៅសីតុណ្ហភាព (ប្រហែល ៣៧ °C ក្នុងរាងកាយ) និង pH ផ្ទាល់ខ្លួន កំដៅខ្លាំងពេកប្ដូររាងរបស់វា (ធ្វើឱ្យខូច) ហើយវាឈប់ដំណើរការ។
3Circulatory systemប្រព័ន្ធឈាមរត់
Humans have a double circulation: blood passes through the heart twice on each trip around the body — once to the lungs, once to the rest of the body.
មនុស្សមានចរន្តឈាមទ្វេ៖ ឈាមឆ្លងកាត់បេះដូងពីរដងក្នុងមួយជុំរាងកាយ — ម្ដងទៅសួត ម្ដងទៅផ្នែកផ្សេងនៃរាងកាយ។
- Blue: deoxygenated blood on the right side. Red: oxygenated blood on the left.ពណ៌ខៀវ៖ ឈាមខ្វះអុកស៊ីសែននៅផ្នែកខាងស្ដាំ។ ពណ៌ក្រហម៖ ឈាមមានអុកស៊ីសែននៅផ្នែកខាងឆ្វេង។
- The left ventricle has the thickest wall — it pumps blood all round the body.ថតឆ្វេងក្រោមមានជញ្ជាំងក្រាស់បំផុត — វាបូមឈាមទៅទូទាំងរាងកាយ។
- Valves stop blood flowing backwards.សន្ទះការពារកុំឱ្យឈាមហូរត្រឡប់ក្រោយ។
| Arteriesសរសៃឈាមអាកទែ | Veinsសរសៃឈាមវ៉ែន | Capillariesសរសៃឈាមកាពីឡែរ | |
|---|---|---|---|
| Carry bloodដឹកឈាម | Away from the heartចេញពីបេះដូង | Back to the heartត្រឡប់មកបេះដូង | Through tissues, between arteries and veinsកាត់តាមជាលិកា រវាងអាកទែ និងវ៉ែន |
| Wallជញ្ជាំង | Thick, muscular, elasticក្រាស់ មានសាច់ដុំ យឺត | Thinnerស្ដើងជាង | One cell thickក្រាស់តែមួយកោសិកា |
| Pressureសម្ពាធ | Highខ្ពស់ | Lowទាប | Lowទាប |
| Valvesសន្ទះ | No (except leaving the heart)គ្មាន (លើកលែងនៅច្រកចេញពីបេះដូង) | Yesមាន | Noគ្មាន |
Bloodឈាម
| Partផ្នែក | Jobមុខងារ |
|---|---|
| Red blood cellsកោសិកាឈាមក្រហម | Carry oxygen, joined to haemoglobin.ដឹកអុកស៊ីសែន ដោយភ្ជាប់នឹងអេម៉ូក្លូប៊ីន។ |
| White blood cellsកោសិកាឈាមស | Fight infection: engulf pathogens and make antibodies.ប្រយុទ្ធនឹងការឆ្លងមេរោគ៖ លេបភ្នាក់ងារបង្កជំងឺ និងបង្កើតអង្គបដិប្រាណ។ |
| Plateletsប្លាកែត | Help blood to clot at a wound.ជួយឱ្យឈាមកក នៅមុខរបួស។ |
| Plasmaប្លាស្មា | Liquid that carries dissolved food, CO₂, urea, hormones and heat.វត្ថុរាវដែលដឹកអាហាររលាយ CO₂ អ៊ុយរេ អ័រម៉ូន និងកំដៅ។ |
4Respiratory systemប្រព័ន្ធដង្ហើម
Breathing moves air in and out of the lungs. Gas exchange happens in the alveoli — tiny air sacs with a huge surface area, thin walls and a rich blood supply.
ការដកដង្ហើមនាំខ្យល់ចូល និងចេញពីសួត។ ការប្ដូរឧស្ម័នកើតឡើងនៅអាល់វេអូល — ថង់ខ្យល់តូចៗ ដែលមានផ្ទៃធំសម្បើម ជញ្ជាំងស្ដើង និងសរសៃឈាមច្រើន។
| Breathing inដកដង្ហើមចូល | Breathing outដកដង្ហើមចេញ | |
|---|---|---|
| Intercostal musclesសាច់ដុំចន្លោះឆ្អឹងជំនីរ | Contract — ribs move up and outរួញ — ឆ្អឹងជំនីរឡើងលើ និងចេញក្រៅ | Relax — ribs move down and inបន្ធូរ — ឆ្អឹងជំនីរចុះក្រោម និងចូលក្នុង |
| Diaphragmភ្នាសទ្រូង | Contracts and flattensរួញ ហើយរាបស្មើ | Relaxes and domes upបន្ធូរ ហើយប៉ោងឡើងលើ |
| Chest volumeមាឌទ្រូង | Increasesកើនឡើង | Decreasesថយចុះ |
| Pressure insideសម្ពាធខាងក្នុង | Falls — air rushes inធ្លាក់ចុះ — ខ្យល់ហូរចូល | Rises — air is pushed outកើនឡើង — ខ្យល់ត្រូវរុញចេញ |
In the alveoli, oxygen diffuses into the blood and carbon dioxide diffuses out. Breathed-out air has less oxygen (about 16% instead of 21%) and much more carbon dioxide (about 4% instead of 0.04%).
នៅអាល់វេអូល អុកស៊ីសែនសាយភាយចូលឈាម ហើយកាបូនឌីអុកស៊ីតសាយភាយចេញ។ ខ្យល់ដែលដកដង្ហើមចេញ មានអុកស៊ីសែនតិចជាង (ប្រហែល ១៦% ជំនួស ២១%) និងកាបូនឌីអុកស៊ីតច្រើនជាងឆ្ងាយ (ប្រហែល ៤% ជំនួស ០,០៤%)។
5Nervous systemប្រព័ន្ធប្រសាទ
The central nervous system (CNS) is the brain and spinal cord. Nerves carry electrical impulses between the CNS and the rest of the body.
ប្រព័ន្ធប្រសាទកណ្ដាល (CNS) រួមមានខួរក្បាល និងខួរឆ្អឹងខ្នង។ សរសៃប្រសាទបញ្ជូនសញ្ញាអគ្គិសនីរវាង CNS និងផ្នែកផ្សេងៗនៃរាងកាយ។
Fast and automatic, does not involve thinking — pulling your hand off something hot, blinking.
រហ័ស និងស្វ័យប្រវត្តិ មិនឆ្លងការគិត — ដកដៃចេញពីវត្ថុក្ដៅ ព្រិចភ្នែក។
The gap between two neurons; a chemical crosses it to pass the signal on.
ចន្លោះរវាងណឺរ៉ូនពីរ សារធាតុគីមីឆ្លងកាត់វា ដើម្បីបញ្ជូនសញ្ញាបន្ត។
Eyes (light), ears (sound, balance), nose and tongue (chemicals), skin (touch, temperature, pain).
ភ្នែក (ពន្លឺ) ត្រចៀក (សំឡេង លំនឹង) ច្រមុះ និងអណ្ដាត (សារធាតុគីមី) ស្បែក (ការប៉ះ សីតុណ្ហភាព ការឈឺ)។
Muscles (contract) and glands (release substances).
សាច់ដុំ (រួញ) និងក្រពេញ (បញ្ចេញសារធាតុ)។
6Endocrine system and hormonesប្រព័ន្ធក្រពេញ និងអ័រម៉ូន
Hormones are chemical messengers made by glands and carried in the blood. They act more slowly than nerves but their effects last longer.
អ័រម៉ូនជាអ្នកនាំសារគីមី ដែលក្រពេញបង្កើត ហើយឈាមដឹកនាំ។ វាធ្វើសកម្មភាពយឺតជាងប្រសាទ ប៉ុន្តែឥទ្ធិពលនៅយូរជាង។
| Glandក្រពេញ | Hormoneអ័រម៉ូន | Effectឥទ្ធិពល |
|---|---|---|
| Pancreasលំពែង | Insulinអាំងស៊ុយលីន | Lowers blood glucose: the liver stores glucose as glycogenបន្ថយគ្លុយកូសក្នុងឈាម៖ ថ្លើមរក្សាទុកគ្លុយកូសជាគ្លីកូហ្សែន |
| Pancreasលំពែង | Glucagonគ្លុយកាហ្គុង | Raises blood glucose: glycogen changed back to glucoseបង្កើនគ្លុយកូសក្នុងឈាម៖ គ្លីកូហ្សែនប្ដូរត្រឡប់ជាគ្លុយកូស |
| Adrenal glandsក្រពេញលើតម្រងនោម | Adrenalineអាដ្រេណាលីន | “Fight or flight”: faster heart rate and breathing, more glucose to muscles«ប្រយុទ្ធ ឬរត់»៖ បេះដូងលោត និងដង្ហើមលឿនជាង គ្លុយកូសទៅសាច់ដុំច្រើនជាង |
| Thyroidទីរ៉ូអ៊ីត | Thyroxineទីរ៉ុកស៊ីន | Controls the rate of metabolism and growthគ្រប់គ្រងល្បឿនមេតាបូលីស និងការលូតលាស់ |
| Pituitary (in the brain)ភីទុយអ៊ីទែរ (ក្នុងខួរក្បាល) | Growth hormone, ADH, FSH, LHអ័រម៉ូនលូតលាស់ ADH FSH LH | Growth; water balance (ADH); controls other glandsការលូតលាស់ តុល្យភាពទឹក (ADH) គ្រប់គ្រងក្រពេញផ្សេងៗ |
| Ovariesអូវែ | Oestrogen, progesteroneអេស្ត្រូសែន ប្រូហ្សេស្តេរ៉ូន | Female puberty changes; menstrual cycleការផ្លាស់ប្ដូរពេញវ័យនារី វដ្ដរដូវ |
| Testesពងស្វាស | Testosteroneតេស្តូស្តេរ៉ូន | Male puberty changes; sperm productionការផ្លាស់ប្ដូរពេញវ័យបុរស ការបង្កើតមេជីវិតឈ្មោល |
Diabetes: in type 1 the pancreas makes too little insulin (treated with insulin injections); in type 2 the body stops responding to insulin (diet and exercise, sometimes medicine).
ជំងឺទឹកនោមផ្អែម៖ ប្រភេទទី ១ លំពែងបង្កើតអាំងស៊ុយលីនតិចពេក (ព្យាបាលដោយចាក់អាំងស៊ុយលីន) ប្រភេទទី ២ រាងកាយឈប់ឆ្លើយតបនឹងអាំងស៊ុយលីន (របបអាហារ លំហាត់ប្រាណ ពេលខ្លះប្រើថ្នាំ)។
7Excretion and the kidneysការបញ្ចេញចោល និងតម្រងនោម
Excretion is removing the waste products of the body’s chemical reactions. (Egestion — getting rid of faeces — is different: that food was never inside the cells.)
ការបញ្ចេញចោល គឺការបញ្ចេញកាកសំណល់នៃប្រតិកម្មគីមីក្នុងរាងកាយ។ (ការបញ្ចេញលាមកខុសពីនេះ៖ អាហារនោះមិនដែលចូលក្នុងកោសិកាទេ។)
| Organសរីរាង្គ | Waste removedកាកសំណល់ដែលបញ្ចេញ |
|---|---|
| Lungsសួត | Carbon dioxide (from respiration) and some waterកាបូនឌីអុកស៊ីត (ពីដង្ហើមកោសិកា) និងទឹកខ្លះ |
| Kidneysតម្រងនោម | Urea (made in the liver from extra amino acids), extra water and salts — as urineអ៊ុយរេ (ថ្លើមបង្កើតពីអាស៊ីតអាមីណេលើស) ទឹក និងអំបិលលើស — ជាទឹកនោម |
| Skinស្បែក | Water, salts and a little urea in sweatទឹក អំបិល និងអ៊ុយរេបន្តិចក្នុងញើស |
In each kidney about a million nephrons filter the blood, reabsorb everything useful (all the glucose, most of the water and salts), and let the rest leave as urine. ADH controls how much water is reabsorbed.
ក្នុងតម្រងនោមនីមួយៗ ណេប្រុងប្រហែលមួយលាន ចម្រោះឈាម ស្រូបយកមកវិញនូវអ្វីដែលមានប្រយោជន៍ (គ្លុយកូសទាំងអស់ ទឹក និងអំបិលភាគច្រើន) ហើយឱ្យអ្វីដែលនៅសល់ចេញជាទឹកនោម។ ADH គ្រប់គ្រងបរិមាណទឹកដែលស្រូបយកមកវិញ។
8Skeleton, muscles and movementគ្រោងឆ្អឹង សាច់ដុំ និងចលនា
Gives the body its shape and holds it up.
ផ្ដល់រាងដល់រាងកាយ និងទ្រវាឱ្យឈរ។
Skull protects the brain; ribs protect the heart and lungs.
លលាដ៍ក្បាលការពារខួរក្បាល ឆ្អឹងជំនីរការពារបេះដូង និងសួត។
Muscles pull on bones at joints.
សាច់ដុំទាញឆ្អឹងនៅសន្លាក់។
Bone marrow makes red and white blood cells.
ខួរឆ្អឹងបង្កើតកោសិកាឈាមក្រហម និងឈាមស។
Muscles can only pull, never push, so they work in antagonistic pairs. To bend the arm the biceps contracts and the triceps relaxes; to straighten it the triceps contracts and the biceps relaxes. Tendons join muscle to bone; ligaments join bone to bone.
សាច់ដុំអាចតែទាញ មិនអាចរុញទេ ដូច្នេះវាធ្វើការជាគូប្រឆាំង។ ដើម្បីបត់ដៃ សាច់ដុំប៊ីសិបរួញ ហើយទ្រីសិបបន្ធូរ ដើម្បីលាដៃត្រង់ ទ្រីសិបរួញ ហើយប៊ីសិបបន្ធូរ។ សរសៃពួរភ្ជាប់សាច់ដុំទៅឆ្អឹង សរសៃចងភ្ជាប់ឆ្អឹងទៅឆ្អឹង។
| Jointសន្លាក់ | Movementចលនា | Exampleឧទាហរណ៍ |
|---|---|---|
| Hingeត្រចៀកទ្វារ | Back and forth in one planeទៅមុខ ថយក្រោយក្នុងប្លង់មួយ | Elbow, kneeកែងដៃ ជង្គង់ |
| Ball and socketគ្រាប់និងរន្ធ | In all directions, and rotationគ្រប់ទិស និងបង្វិល | Shoulder, hipស្មា ត្រគាក |
| Fixedថេរ | Noneគ្មាន | Skullលលាដ៍ក្បាល |
9Defence against diseaseការការពារពីជំងឺ
Pathogens are microorganisms that cause disease: bacteria, viruses, fungi and protists.
ភ្នាក់ងារបង្កជំងឺ ជាអតិសុខុមប្រាណដែលបង្កជំងឺ៖ បាក់តេរី វីរុស ផ្សិត និងប្រូទីស។
Skin, mucus and cilia in the airways, stomach acid, tears — stop pathogens getting in.
ស្បែក ស្លេស្ម និងរោមស៊ីលក្នុងផ្លូវដង្ហើម អាស៊ីតក្រពះ ទឹកភ្នែក — រារាំងភ្នាក់ងារបង្កជំងឺមិនឱ្យចូល។
White blood cells that engulf and digest pathogens.
កោសិកាឈាមស ដែលលេប និងរំលាយភ្នាក់ងារបង្កជំងឺ។
White blood cells that make antibodies to match each antigen; memory cells remember it.
កោសិកាឈាមស ដែលបង្កើតអង្គបដិប្រាណត្រូវនឹងអង់ទីហ្សែននីមួយៗ កោសិកាចងចាំចងចាំវា។
A harmless form of the pathogen makes memory cells, so the body reacts fast if the real one comes.
ទម្រង់គ្មានគ្រោះថ្នាក់នៃភ្នាក់ងារបង្កជំងឺ បង្កើតកោសិកាចងចាំ ដូច្នេះរាងកាយឆ្លើយតបលឿន ពេលមេរោគពិតមកដល់។
Antibiotics kill bacteria but do not work against viruses.
អង់ទីប៊ីយ៉ូទិកសម្លាប់បាក់តេរី ប៉ុន្តែមិនមានប្រសិទ្ធភាពលើវីរុសទេ។
10Quick checkពិនិត្យខ្លួនឯង
Ten questions. Choose an answer for each, then check.
សំណួរដប់។ ជ្រើសចម្លើយសម្រាប់នីមួយៗ រួចពិនិត្យ។
Prepared by
Alpha Academy Cambodia
Biology makes sense with a good teacher.
Our tutors explain biology clearly, in Khmer or English, for school tests, the Grade 9 and Grade 12 national exams and Cambridge.